Czy wierzyciel inicjując postępowanie spadkowe po zmarłym dłużniku przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia?
2026-02-26
Odpowiedź Sądu Najwyższego w uchwale III CZP 27/25
W dniu 11 lutego 2026 r. w Sądzie Najwyższym zapadła zaskakująca, a zarazem niezwykle istotna dla wierzycieli uchwała podjęta w składzie trzech sędziów (sygn. akt III CZP 27/25).
Na posiedzeniu niejawnym rozstrzygnięto zagadnienie prawne dotyczące wpływu złożonego przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku na bieg terminu przedawnienia roszczenia, w związku z treścią art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
W podjętej uchwale wskazano, że złożenie przez wierzyciela wniosku inicjującego postępowanie spadkowe po zmarłym dłużniku przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia wierzyciela przysługującego względem osoby zmarłej, o ile czynność ta jest niezbędna dla dochodzenia tego roszczenia.
Dotychczasowa linia orzecznicza
Z literalnej wykładni art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wynika, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku jako czynność podejmowana przed sądem mieści się w katalogu otwartym czynności przerywających bieg terminu przedawnienia, a wszczęcie przez wierzyciela – jako podmiotu posiadającego w tym interes prawny – postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku służy w istocie ustaleniu podmiotu odpowiedzialnego za spłatę długów spadkowych. Bez ustalenia następców prawnych zmarłego skuteczne wytoczenie powództwa, uzyskanie klauzuli wykonalności czy wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest znacząco utrudnione, ze względu na brak jednoznacznie określonej osoby zobowiązanej.
Z funkcjonalnego punktu widzenia trudno zatem odmówić tej czynności bezpośredniego związku z dochodzeniem roszczenia.
Dotychczas jednak zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie dominował pogląd przeciwny. Przyjmowano, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie realizuje bezpośrednio celu ochrony konkretnej wierzytelności, lecz jedynie zmierza do ustalenia kręgu spadkobierców,
a zatem nie przerywa biegu terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę skierowanego wobec ustalonych następców prawnych. Omawiana uchwała stanowi więc wyraźne odejście
od utrwalonej linii orzeczniczej.
Dylemat wierzyciela przed wydaniem uchwały
Przedmiotowa uchwała wprowadza równowagę pomiędzy ochroną interesów wierzyciela
a zasadą pewności obrotu prawnego. Jak dotąd wierzyciel, którego dłużnik zmarł, stawał bowiem przed realnym problemem procesowym: ponosić koszty postępowania spadkowego, ryzykując, że działania nie zostaną zakończone przed upływem terminu przedawnienia, albo zaniechać ich i pogodzić się z definitywną utratą możliwości dochodzenia roszczenia.
W praktyce ustalenie podmiotu zobowiązanego do spłaty roszczenia po zmarłym dłużniku oznacza konieczność pozyskania dokumentu spadkowego. Proces ten jest wielowątkowym postępowaniem często trwającym kilkanaście miesięcy, generującym konieczność podejmowania równolegle działań przed Sądem, Urzędem Stanu Cywilnego, a nawet Komornikiem Sądowym. Działania podejmowane w ramach ustalenia podmiotu zobowiązanego do spłaty długów spadkowych są czasochłonne i kosztowne. Nie należy zapominać również, że wydatki związane z prowadzeniem postępowania spadkowego najczęściej spoczywają na osobie wierzyciela jako wnioskodawcy – bezzwrotny koszt, z uwagi na konstrukcję postępowania nieprocesowego.
Jakościowa zmiana w ochronie roszczeń
Uchwała III CZP 27/25 może wprowadzić istotną zmianę jakościową w zakresie dochodzenia roszczeń od spadkobierców. Przyjęcie, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – o ile jest niezbędny dla dochodzenia roszczenia – przerywa bieg przedawnienia, oznacza dostrzeżenie ścisłego, funkcjonalnego związku między ustaleniem następstwa prawnego a realną możliwością realizacji wierzytelności.
Rozstrzygnięcie to przede wszystkim:
- wzmacnia bezpieczeństwo obrotu gospodarczego,
- porządkuje praktykę procesową w sprawach przeciwko spadkobiercom,
- zmniejsza presję czasową towarzyszącą inicjowaniu postępowań spadkowych.
Oczywiście uchwała nie wprowadza automatyzmu. Warunkiem przerwania biegu przedawnienia jest wykazanie, że złożenie wniosku było rzeczywiście niezbędne dla dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Każdorazowo konieczna będzie zatem indywidualna ocena stanu faktycznego.
Odpowiedź Sądu na zagadnienie prawne wprost odnosi się do sytuacji, w której to wierzyciel inicjuje postępowanie. Powstaje więc istotne pytanie praktyczne: jaki skutek dla biegu przedawnienia wywoła przystąpienie wierzyciela do już toczącego się postępowania spadkowego wszczętego z wniosku innego podmiotu? Czy samo zgłoszenie udziału
w charakterze uczestnika i wykazanie interesu prawnego może zostać uznane za czynność „przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia”? Kwestia ta z pewnością stanie się przedmiotem dalszych sporów interpretacyjnych i wymagać będzie doprecyzowania
w przyszłym orzecznictwie.
W dłuższej perspektywie rozstrzygnięcie to może przyczynić się do ujednolicenia linii orzeczniczej sądów powszechnych oraz ograniczenia liczby sporów dotyczących skutków czynności podejmowanych w toku postępowania spadkowego przez wierzyciela.
Podsumowując, omawianą uchwałę należy ocenić jako krok w stronę bardziej realistycznego
i funkcjonalnego rozumienia instytucji przedawnienia i procesu dochodzenia należności
od spadkobierców zmarłego dłużnika. Wzmacnia ona ochronę interesów wierzycieli oraz stabilność obrotu finansowego, potwierdzając, że śmierć dłużnika nie zamyka drogi
do dochodzenia wierzytelności, a podejmowanie czynności zmierzające do ustalenia kręgu spadkobierców mogą stanowić skuteczne i bezpieczne narzędzie ochrony roszczeń.
Autor:
Dominika Marciniak, aplikant adwokacki, Kierownik Działu Obsługi Sądowej, Kancelaria Radców Prawnych Ryszewski, Szubierajski sp.k.
