Istotna jest wykładania oświadczenia woli

PRZETARGI | Gwarancja wadialna (ubezpieczeniowa lub bankowa) jest jedną z form wniesienia wadium, w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego.

Celem wniesienia wadium jest zabezpieczenie interesów zamawiającego m.in. na wypadek, gdy oferent, który wygrał przetarg odmawia podpisania umowy. Treść gwarancji wadialnej musi odpowiadać wymaganiom ustawy Prawo zamówień publicznych i postanowieniom specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Dochowanie wszelkich formalności i właściwe sformułowanie gwarancji wadialnej ma bardzo istotne znaczenie, albowiem wadliwa gwarancja spowoduje, iż oferta zostanie odrzucona.

Odrzucenie oferty

Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 7 b ustawy Prawo zamówień publicznych, zamawiający odrzuca ofertę jeżeli wadium nie zostało wniesione lub zostało wniesione w sposób nieprawidłowy, jeżeli zamawiający żądał wniesienia wadium. Hipotezą powołanej normy objęta jest okoliczność niewniesienia lub nienależytego wniesienia wadium, w przypadku gdy podmiot zamawiający żądał jego wniesienia. Z niewniesieniem wadium będziemy mieli do czynienia również w sytuacji, gdy wadium nie zostanie wniesione w wysokości określonej przez zamawiającego lub w dopuszczalnej przez ustawę formie, a także jeśli nie będzie stanowiło zabezpieczenia zamawiającego, a nadto, jeżeli zabezpieczenie nie będzie obejmowało wypadków wymienionych w art. 46 ust. 5 p.z.p.

W orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej powszechnie przyjmowane jest, że zgoda na uzupełnienie treści gwarancji wadialnej po terminie składania ofert skutkowałaby naruszeniem podstawowych zasad postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, tj. zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Brak możliwości konwalidowania dokumentu gwarancji wadialnej wynika z art. 89 ust. 1 pkt 7b ustawy p.z.p. Gdyby miał tu bowiem zastosowanie art. 26 ust. 3 ustawy (stanowiący podstawę uzupełnienia dokumentów), to wówczas analogicznie jak w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy, ustawodawca powinien był zawrzeć sformułowanie „z zastrzeżeniem art. 26 ust. 3 ustawy”, czego nie uczynił. Zakładając zatem racjonalność ustawodawcy, nawet w zmienionej rzeczywistości prawnej tj. po nowelizacji z lipca 2016 roku, dokument wadium nie podlega uzupełnieniu (wyrok KIO z 6 czerwca 2017 roku).

Wykładnia dokumentuPowyższe, nie oznacza jednak, że gwarancja wadialna nie podlega regułom wykładni oświadczeń woli. Wręcz przeciwnie: każde odczytanie jakiegokolwiek tekstu i jego określone zrozumienie, oznacza jego interpretację niezbędną dla przypisania mu jakiegoś znaczenia. Również sformułowania gwarancji wadialnej w postaci gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej (szczególnie w zakresie opisu przesłanek zatrzymania wadium) mogą jak najbardziej podlegać interpretacji wykonywanej w procesie przypisywania im określonego znacze
nia – i jakkolwiek nie zawsze jest to wykładnia literalna i intuicyjna (bo zakłada konieczność ich odniesienia do instytucji ustawowych), nie oznacza to jednak, że budzą jakieś wątpliwości i problemy interpretacyjne (wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 18 lipca 2016 roku, KIO 1170/16, KIO 1172/16, KIO 1173/16).

Wyjaśnienie gwarancji

Istotne jest również, że w wyroku z 24 kwietnia 2017 roku, (sygn. KIO 632/17) Izba dopuściła możliwość wyjaśnienia dokumentu gwarancji na podstawie art. 87 ust. 1 p.z.p wskazując, że jeśli zamawiający miał jakiekolwiek wątpliwości co do podmiotowej ochrony, wynikającej z treści spornej gwarancji, miał możliwość skorzystania z uprawnienia, o którym mowa w art. 87 ust. 1 ustawy p.z.p. Zaniechanie w tym względzie w żadnym razie nie może wywoływać negatywnych skutków dla wykonawcy. Jednocześnie Izba nie podziela stanowiska zamawiającego, iż brak było podstaw do żądania wyjaśnień, bowiem treść gwarancji nie budziła wątpliwości i dodatkowo, że nie stanowi ona treści oferty. Konieczność wniesienia wadium staje się w tym wypadku warunkiem sine qua non ważności samej oferty – w szczególności przy uwzględnieniu okoliczności, że w wyniku ostatniej nowelizacji brak wadium skutkuje jej odrzuceniem, a nie wykluczeniem wykonawcy z postępowania. Zatem, aby uchronić się przed takimi konsekwencjami (tj. wyeliminowaniem oferty z postępowania) zamawiający winien podjąć kroki służące swego rodzaju konwalidacji czynności złożenia oferty – tak jak ma obowiązek tego dokonać w oparciu o treść art. 87 ust. 2 pkt 1–3 ustawy p.z.p.

W sprawie rozpatrywanej w kwietniu 2017 roku, KIO, zajmowała się ustaleniem, czy wskazanie w treści gwarancji wadialnej oddziału zamawiającego, zabezpiecza właściwie jego interesy. Na tak postawione pytanie Izba odpowiedziała twierdząco.

Uzasadniając swoje stanowisko i dopuszczając interpretację dokumentu gwarancji, Izba wskazała, że przyjmowanie literalnej treści gwarancji wadialnej, może w niektórych przypadkach stanowić o naruszeniu zasad współżycia społecznego.

W ocenie Izby, odkodowanie sensu gwarancji ubezpieczeniowej nie może opierać się wyłącznie na jej literalnym brzmieniu, a konieczne jest odwołanie się do metod wykładni oświadczeń woli. Uwzględnienie celu umowy, którym w istocie jest udzielenie zabezpieczenia zamawiającemu i fakt jego wyartykułowania przez wystawcę gwarancji (gwaranta) w komparycji gwarancji, w sytuacji, gdy strony nie miały wątpliwości, jakiego podmiotu ma dotyczyć ochrona, nie może prowadzić do wniosku, iż wadium nie zostało wniesione.

Nieuprawione było też zdaniem KIO pominięcie kontekstu sytuacyjnego, jak i tego, że umowa gwarancji (gwarancja wadialna nie jest jednostronnym oświadczeniem woli, ale umową) została zawarta w celu udzielenia zabezpieczenia zamawiającemu w konkretnym postępowaniu. Oparcie się jedynie na literalnym brzmieniu przedmiotowej gwarancji ubezpieczeniowej nie daje się pogodzić z zasadami współżycia społecznego, których uwzględnienie ma na celu uzyskanie takich wyników wykładni oświadczeń woli, które wskazują największy stopień zgodności z obowiązującymi w społeczeństwie normami moralnymi (wyrok SN z 4 czerwca 2003 r., sygn. akt I CKN 473/01, niepubl.).

Za najistotniejszy argument Izba uznała dowód w postaci pisma wystawcy gwarancji (…), w którym wskazano, (…) że w przypadku wystąpienia okoliczności uzasadniających zatrzymanie wadium wskazanych w gwarancji – zamawiający, tj. P.D. Spółka Akcyjna z siedzibą w KRS (…) będzie mógł na podstawie dokumentu gwarancji skutecznie dochodzić wynikających z gwarancji roszczeń wobec gwaranta. Okoliczność ta potwierdza, że wniesiona przez odwołującego gwarancja wadialna jest skuteczna i w wystarczający sposób zabezpiecza interesy zamawiającego.

Zdaniem autorki

Przyjęcie pisma wystawcy gwarancji bankowej dowodzi, iż w pewnych przypadkach interpretacja gwarancji wadialnej możliwa jest również na podstawie innych aniżeli sam dokument gwarancji, oświadczeń. Niewątpliwie orzeczenie KIO z kwietnia 2017 roku, zmierza w dobrym kierunku i wprawdzie w niewielkim zakresie, ale pozwala na odejście od sztywnego czasem stanowiska zamawiających, którzy opierają się wyłącznie na dosłownym brzmieniu gwarancji wadialnych.